Το άγχος αποτελεί μια φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση. Εμφανίζεται όταν αντιμετωπίζουμε μια δυσκολία, μια αλλαγή ή μια κατάσταση που αντιλαμβανόμαστε ως απειλητική. Σε έναν βαθμό μπορεί να είναι χρήσιμο: μας κινητοποιεί, μας βοηθά να προετοιμαστούμε και μας προστατεύει από πιθανούς κινδύνους.
Δεν είναι, επομένως, κάθε άγχος παθολογικό. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις στις οποίες παύει να λειτουργεί ως ένας προσωρινός μηχανισμός προσαρμογής και αρχίζει να περιορίζει την καθημερινότητα, τις σχέσεις, την εργασία και την ποιότητα ζωής.
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσο έντονο είναι το άγχος;», αλλά κυρίως «πόσο συχνά εμφανίζεται, πόσο διαρκεί και πόσο επηρεάζει τη ζωή μου;».
Πότε το άγχος γίνεται πρόβλημα;
Η ένταση του άγχους διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Χρειάζεται, όμως, μεγαλύτερη προσοχή όταν:
- επιμένει για εβδομάδες ή μήνες,
- εμφανίζεται χωρίς έναν σαφή και συγκεκριμένο λόγο,
- είναι δυσανάλογο προς την πραγματική δυσκολία,
- δεν υποχωρεί όταν περνά η στρεσογόνος κατάσταση,
- είναι δύσκολο να ελεγχθεί,
- προκαλεί αποφυγές ή σημαντικούς περιορισμούς,
- συνοδεύεται από έντονα σωματικά συμπτώματα,
- επηρεάζει τον ύπνο, τη συγκέντρωση ή την απόδοση.
Στις αγχώδεις διαταραχές, η ανησυχία δεν είναι απλώς συχνότερη. Συνήθως γίνεται επίμονη, καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της σκέψης και δυσκολεύει το άτομο να αισθανθεί ασφάλεια ακόμη και όταν δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος.
Επτά σημάδια ότι αξίζει να ζητήσετε βοήθεια
1. Το άγχος επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα
Όταν δυσκολεύεστε να εργαστείτε, να συγκεντρωθείτε, να κοιμηθείτε ή να ανταποκριθείτε στις καθημερινές σας υποχρεώσεις, μια αξιολόγηση από ειδικό μπορεί να είναι χρήσιμη.
2. Αρχίζετε να αποφεύγετε καταστάσεις
Η αποφυγή μπορεί αρχικά να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση. Μακροπρόθεσμα, όμως, συχνά συντηρεί και ενισχύει το άγχος.
Ένας άνθρωπος μπορεί να αρχίσει να αποφεύγει την οδήγηση, τα μέσα μεταφοράς, τις κοινωνικές συναντήσεις, τους κλειστούς χώρους, τα ταξίδια ή ακόμη και την έξοδο από το σπίτι. Σταδιακά, η ζωή του οργανώνεται γύρω από την προσπάθεια να μην αισθανθεί άγχος.
3. Παρουσιάζονται κρίσεις πανικού
Η κρίση πανικού μπορεί να εκδηλωθεί με ταχυκαρδία, δύσπνοια, εφίδρωση, τρέμουλο, ζάλη, αίσθημα πνιγμού ή φόβο ότι συμβαίνει κάτι καταστροφικό.
Μετά την πρώτη κρίση, συχνά εμφανίζεται ο φόβος μιας νέας κρίσης. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος: φόβος για τα συμπτώματα, αυξημένη παρατήρηση του σώματος και ακόμη μεγαλύτερο άγχος.
Επειδή ορισμένα συμπτώματα πανικού μπορεί να μοιάζουν με συμπτώματα σωματικών παθήσεων, ένα νέο, έντονο ή ασυνήθιστο επεισόδιο χρειάζεται και την κατάλληλη ιατρική εκτίμηση.
4. Το σώμα βρίσκεται συνεχώς σε ένταση
Το άγχος δεν εκδηλώνεται μόνο μέσα από σκέψεις. Μπορεί να εμφανιστεί ως:
- ταχυκαρδία ή αίσθημα παλμών,
- μυϊκή ένταση,
- πονοκέφαλος ή ζάλη,
- δυσφορία στο στομάχι,
- εφίδρωση ή τρέμουλο,
- εύκολη κόπωση,
- διαταραχές ύπνου,
- αίσθημα ότι «κάτι κακό θα συμβεί».
Πριν αποδοθούν αυτόματα όλα τα σωματικά συμπτώματα στο άγχος, χρειάζεται να αποκλειστούν πιθανά οργανικά αίτια.
5. Η ανησυχία δεν σταματά
Σε ορισμένους ανθρώπους η σκέψη μετακινείται συνεχώς από το ένα ενδεχόμενο στο άλλο: υγεία, εργασία, οικογένεια, οικονομικά, σχέσεις ή φόβος για το μέλλον.
Ακόμη και όταν ένα θέμα επιλύεται, εμφανίζεται γρήγορα ένα καινούργιο. Το άτομο καταλαβαίνει συχνά ότι ανησυχεί υπερβολικά, αλλά δυσκολεύεται να σταματήσει.
6. Χρησιμοποιείτε ουσίες ή φάρμακα για να αντέξετε
Η συχνή χρήση αλκοόλ, ηρεμιστικών ή άλλων ουσιών για την αντιμετώπιση του άγχους μπορεί να προσφέρει πρόσκαιρη ανακούφιση, χωρίς όμως να επιλύει το πρόβλημα. Αντίθετα, μπορεί να οδηγήσει σε ανοχή, εξάρτηση και επιδείνωση των συμπτωμάτων.
Η λήψη ή η διακοπή ψυχιατρικής φαρμακευτικής αγωγής δεν πρέπει να γίνεται χωρίς ιατρική καθοδήγηση.
7. Το άγχος συνυπάρχει με κατάθλιψη ή απελπισία
Το επίμονο άγχος μπορεί να συνυπάρχει με καταθλιπτική διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος, κοινωνική απόσυρση, ευερεθιστότητα ή αίσθημα αδιεξόδου. Σε αυτές τις περιπτώσεις η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Τι περιλαμβάνει η ψυχιατρική αξιολόγηση;
Η πρώτη συνάντηση δεν έχει σκοπό να τοποθετήσει βιαστικά μια διάγνωση ή να οδηγήσει υποχρεωτικά σε φαρμακευτική αγωγή.
Ο ψυχίατρος εξετάζει:
- πότε και με ποιον τρόπο εμφανίστηκαν τα συμπτώματα,
- πόσο επηρεάζουν την καθημερινότητα,
- το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό,
- τη σωματική υγεία και τη φαρμακευτική αγωγή,
- τη χρήση καφεΐνης, αλκοόλ ή άλλων ουσιών,
- τις συνθήκες ζωής, τις σχέσεις και τις πρόσφατες απώλειες ή αλλαγές,
- τη συνολική ψυχική κατάσταση του ανθρώπου.
Στόχος είναι να γίνει κατανοητό όχι μόνο ποια συμπτώματα υπάρχουν, αλλά και τι μπορεί να τα προκαλεί ή να τα συντηρεί.
Πώς αντιμετωπίζεται το παθολογικό άγχος;
Η αντιμετώπιση εξατομικεύεται. Ανάλογα με τη μορφή, την ένταση και τη διάρκεια των συμπτωμάτων, μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή ή συνδυασμό των δύο.
Η ψυχοθεραπεία βοηθά τον άνθρωπο να αναγνωρίσει τους τρόπους με τους οποίους σκέφτεται, αντιδρά και σχετίζεται με όσα τον αγχώνουν. Παράλληλα, του δίνει τη δυνατότητα να κατανοήσει βαθύτερα τις συγκρούσεις, τις απώλειες, τους φόβους και τις επαναλαμβανόμενες εμπειρίες που μπορεί να βρίσκονται πίσω από το σύμπτωμα.
Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να είναι χρήσιμη σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, μετά από ολοκληρωμένη αξιολόγηση. Η επιλογή της γίνεται με βάση τις ανάγκες, τη γενική υγεία, τις προηγούμενες θεραπείες και τις προτιμήσεις του κάθε ανθρώπου.
Το άγχος ως μήνυμα
Το άγχος δεν είναι πάντοτε ένας εχθρός που πρέπει απλώς να εξαφανιστεί. Μπορεί να αποτελεί ένα μήνυμα ότι κάτι στη ζωή, στις σχέσεις ή στον εσωτερικό μας κόσμο χρειάζεται να αναγνωριστεί και να επεξεργαστεί.
Η θεραπευτική προσέγγιση δεν επιδιώκει μόνο τη μείωση των συμπτωμάτων. Σκοπός είναι ο άνθρωπος να αποκτήσει μεγαλύτερη κατανόηση του εαυτού του, περισσότερη ελευθερία στις επιλογές του και έναν διαφορετικό τρόπο να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες.
Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια;
Χρειάζεται άμεση αξιολόγηση όταν το άγχος συνοδεύεται από:
- σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού,
- αίσθημα ότι δεν μπορείτε να παραμείνετε ασφαλής,
- σοβαρή αδυναμία φροντίδας του εαυτού σας,
- έντονα και πρωτοεμφανιζόμενα σωματικά συμπτώματα,
- σύγχυση, αποδιοργάνωση ή απώλεια επαφής με την πραγματικότητα.
Το πρώτο βήμα
Δεν χρειάζεται να περιμένει κανείς μέχρι να φτάσει στα όριά του για να ζητήσει βοήθεια. Μια πρώτη συνάντηση μπορεί να βοηθήσει να διευκρινιστεί τι συμβαίνει και ποια θεραπευτική προσέγγιση είναι καταλληλότερη.
Ο Dr. Απόστολος Αποστολίκας, ψυχίατρος–ψυχοθεραπευτής, δέχεται κατόπιν ραντεβού στα ιδιωτικά ιατρεία Τρικάλων και Καρδίτσας, καθώς και μέσω διαδικτυακών συνεδριών.
Τηλέφωνο επικοινωνίας: 6973 029800
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εξέταση, διάγνωση ή θεραπεία.
